آیا مخاطب نمایش " شوایک" شوایک درونی خود را کشف می کند؟

صمد چینی فروشان

"روزگاران بزرگ، مردان بزرگ می طلبند. اما هستند قهرمان های فروتن و ناشناخته ای که تاریخ، آنان را به سان ناپلئون نستوده است، حال آنکه خصال شان سرفرازی های اسکندر مقدونی را هم بی رنگ می کند. " این توصیفی است که یاروسلاوهاشک، نویسندهی فقید شوایک,,، از قهرمان رمان خود ارائه می دهد.

مقدمه:

دوشنبه، ۱/۸/۹۶ من و شش تن از اساتید تئاتر عضو مجمع اندیشه دراماتیک، میهمان حمید رضا نعیمی و گروه نمایش, "شوایک سرباز ساده دل" در تالار وحدت بودیم. پیش از ورود به تالار، اولین موضوع مورد گفت و گوی میان دوستان اندیشه دراماتیک، چرایی انتخاب دوبارهی^۱ رمان شوایک، برای نگارش و اجرا در شرایط موجود و طرح این پرسش بود که حمید رضا نعیمی، چگونه و براساس کدام رویکرد تحلیلی، جانمایهی انتقادی و روشنگرانهی چنین رمان سترگی را به زمانهی ما پیوند خواهد زد که توجیه گر انتخاب او دراین زمان و این مکان باشد.

اولین مسئلهی پرسش برانگیز در مورد این نمایش، برخورد حمید رضا نعیمی با نام نویسندهی رمان و مترجم اثر انتخابی خود بود: کوچک نمایی نام نویسنده رمانی که به اعتقاد بسیاری از صاحب نظران، یکی از برجسته ترین آثار ادبی جهان است^۲ و حذف نام مترجم از بروشور و پوستر نمایش و نمایشنامهی اقتباس شده از آن^۳. و از آنجایی که چنین برخوردی، با یک چنین اثری، به خودی خود، اگر نگوییم بی اخلاقی، نوعی سهل انگاری سئوال برانگیز به حساب می آید، دوستان اندیشه دراماتیک، بحث دربارهی آن را به بعد از تماشای نمایش موکول می نمایند.

از دیگر بحث های مطرح شده در جمع اعضای اندیشه دراماتیک، در سالن انتظار تالار وحدت، چرایی گسترش پدیدهی دراماتورژی و اقتباس های به اصطلاح آزاد از رمان ها و نمایشنامه های اروپایی(شرقی یا غربی) بویژه طی یک دههی اخیر و طرح این پرسش بود که این پدیده، بازتاب دهندهی کدام نقطهی قوت یا نقطه ضعف تئاتر معاصر ما و پاسخگوی کدام نیاز یا ضرورت فرهنگی جامعهی مخاطب,ان ایرانی است؟ پرسشی که بررسی چند و چون آن نیز به نشست ویژه ای در جمع اعضای گروه اندیشهی دراماتیک موکول می شود.