درباره نمایشنامه «پرتره»

طرف خطاب مروژک در « پرتره» کیست؟

(هر پایانی در آغاز نهفته است)

صمد چینی فروشان عضو کانون ملی منتقدان تئاترایران

آلن بدیو می گوید: ما همگي سوژه هاي ممکن يک رخداديم و همواره گشوده به وقوع آن.

نغریبا دوسال قبل از فروپاشی اتحاد جماهیرشوروی و پیروزی نهایی جنبش همبستگی در لهستان به رهبری لخ والسا و پیروزی نهایی جنبش روشتفکری در چکسلواکی به رهبری واتسلاوهاول، اسلاومیر میروژک، جانمایهی تناقضات سیاسی- اجتماعی لهستان را در قالب درامی ابسورد با عنوان «پرتره»، با زیرساختی روانشناختی- فلسفی و نه سیاسی، به رشتهی تحریر در می آورد که درنوع خود یکی از تکان دهنده ترین و خوش فرم ترین درام های دوران معاصر است.

اگر ایدهی بکت ی معنا باختگی زبان و ارتباط انسانی، حاصل تجربهی جنگ دوم جهانی و باور به نا ممکنی سیر تحول خطی روند تاریخ و به عبارتی، انکار سنت روشنگری و ایده آلیسم هگلی مسلط بر ذهن و روان انسان مدرن بود، ایدهی مروژکیِ معنا باختگی در «پرتره»، بر ناممکنی هرگونه معرفت مطلق و تحقق نمادین استواراست؛ روایتی پسامدرن از معناباختگی زیست انسانی که خود تاییدی بر نگرهی روانشناختی «هتک حرمت ابدی ساحت خیال از سوی امر واقعی» وحاصل درک واقع بینانه و غیر رمانتیک انسان عصر پسا مدرن است؛ درامی که با ایجاد تزلزل در مرز میان واقعیت و خیال، ضمن انکار اصالت واقعیت نمادین، حتک حرمت ساحت خیال را به سوگ می نشیند. (نگاه کنید به گفت و گوی بارتودزیچ با پرترهی استالین و صحنهی رونپزشک و گفت و گوی او با آناتول در صحنهی پانزدهم و ...).