دربارهی چنور

چنور

سوگ سرودی در پذیرش شکست

نگاهی به نمایش چنور

نوشته و کارگردانی قطب الدین صادقی

صمد چینی فروشان عضوکانون ملی منتقدان

مقدمه:

می دانیم که ما هنوز هم مفهوم نقد را که همزاد جامعهی مدرن است به درستی درک نکرده ایم و به همین دلیل هم پس از یکصد و اندی سال نتوانسته ایم پارادایم مشخصی برای آن وضع کنیم که علت اصلی آن را می باید در تلقی سنت محورمان از مدرنیته جستجو کنیم. اینکه اغلب منتقدان تئاترما با سلام و صلوات و تعارفات سنتی به سراغ نقد آثار تئاتری، بویژه نقد آثار چهره های شاخص تئاتر می روند را نیز باید از همین منظر بررسی کرد؛ واقعیتی که شاید بتوان آن را به مثابهی جلوه ای از « خشونت نمادین» مورد نظر بوردیو، درعرصهی نقد ارزیابی کرد.

با این توصیف، ورود به حوزهی نقد جدی تازه ترین اثر قطب الدین صادقی که از چهره های بسیار فعال تئاتر ایران است و جایگاه قابل احترامی در حوزهی آموزش تئاتر، بویژه تعلیم بازیگری کسب کرده است، در بستر چنین فرهنگی کار چندان ساده ای نخواهد بود. فقط کافی است به شمار دست آوردهای عملی او در حوزه های کارگردانی(بیش از ۵۲ اثر) و نمایشنامه نویسی(بیش از ۳۹ اثر) در کنار سال ها تدریس موفقش – در قیاس با بسیاری از جمله نسل های جدیدتر این حوزه- نظری بیافکنیم تا میل به ملاحطات اخلاقی به سرعت جایگزین میل به نقد و انتقاد سازنده شود.

اما نگارنده، ازآنجایی که مسئولیتی برای خود، در خصوص توسعهی گفتمان انتقادی در میان جامعهی تئاتری قائل است و از آنجایی که نمی خواهد همچنان در دام روندی گرفتار بماند که به قول دکتر نعمت الله فاضلی استاد معاصر علوم اجنماعی، بیش از ۱۵۰ سال است ذهنیتی ابزاری و دارالفنونی (به معنای سرزمین تکنیک ها و نه سرزمین فرهنگ ها) را به همهی عرصه های زیست فرهنگی و هنری ما تحمیل کرده است۱، دیدگاهش دربارهی نمایشنامه و نمایش «چنور» را ضمن احترام به خالق اثر، بی هیچ ملاحظه ای در ادامه بیان خواهد نمود؛ چراکه با گذشت این همه سال و مواجهی از نزدیک و از دور با بحران های جهان معاصر آموخته است که« بهترین راهبرد برای کمک به بهترشدن جامعه( و البته جهان) خلق و انتشار “آگاهی فرهنگی و انتقادی” است»۲.