دربارهی مفیستو برای همیشه اثر تُم لانوی با ترجمهی محمد رضاخاکی

مفیستو برای همیشه

هشدار تُم لانوی به جامعهی تئاتری جهان است

«واقعیت هایی پیرامون نقش دوگانهی تئاتر درجامعه»

صمد چینی فروشان عضو کانون ملی منتقدان تئاتر

(۱۳۹۸)

پیش درآمد:

تئاتر ما طی ۱۵سال اخیر، با سرعتی باورنکردنی ، درحال از دست دادن همهی ظرفیت های نوشتاری و اجرایی خلاقهی خود بوده است؛ و این درشرایطی اتفاق می افتد که طی همین مدت، تئاترایران، بیش از هرزمان دیگری، به آثار بزرگ جهان، آن هم با ترجمه های بسیار درخشان تر و مسئولانه تری نسبت به گذشته دسترسی داشته است.

درام نویسی در ایران، طی دههی ۷۰، به یمن وجود نسل های هنوز متعهد و متاثر از نسل های پیش از انقلاب، دوران درخشان و قابل تاملی را سپری کرد. دههی ۷۰ رامی توان دههی نوآوری و نوجویی جسورانه نسلی توصیف کرد که با تمام وجود می کوشید از طریق آزمون و خطا، ادامه دهندهی مسئولانهی بهترین و درخشان ترین تجربه های نسل های پیش از خود باشد.

روند تجربه گرایی تئاتر این دهه، مسبب چنان انگیزشی در جامعه شد که برای نخستین بار در تاریخ مدیریت فرهنگی این کشور، شهرداری تهران برای جبران دیرکرد ۲۰سالهی خود در حمایت سخت افزاری و مالی از تئاتر بعد از انقلاب، به سرعت و به نحو چشم گیری وارد عمل شد؛ روندی که می رفت با ایجاد تعادل در فرآیند عرضه و تقاضا، تئاتر ایران را ازبحران قابل پیش بینی آینده محافظت کند؛ بحرانی که با افزایش نسنجیدهی شمار فارغ التحصیلان دانشگاهی رشتهی تئاتر، از پایان دههی۷۰ به گونه ای ملموس خودنمایی می کرد ومرکز هنرهای نمایشی سابق را به تلاتم و چاره اندیشی وامی داشت.

اینکه چرا اقدام قابل تقدیر شهرداری تهران به سراسرکشور سرایت نکرد و چرا از میانهی دههی ۸۰ ، همه چیز در دنیای فرهنگ و هنر ایران بعد از انقلاب، بطرز حیرت آوری واژگونه شد تا جایی که مسئولیت گریزی وزارت کار و اموراجتماعی و مجلس و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دامن نهاد مردمی شهرداری تهران را هم گرفت و ... مسائلی هستند که بی شک تاریخ نگاران آینده، گره از ابهامات آن خواهند گشود اما، اینکه چرا امروزه همهی اهالی تئاتر- پیر و جوان، تازه راه و کهنه کار- از خانهی تئاتر ونهادها و ادارات وابسته گرفته تا انواع شوراهای مدیریتی و راهبردی نوظهور تئاتر، از سقوط کیفی این هنر سخن می گویند ، علت آن را باید، جدای از فرایندهای پیچیدهی سیاسی- فرهنگی و اقتصادی دو دههی گذشته و ضعف تاریخی جامعهی تئاتری ایران درحوزه های تعاملی، نظری و پژوهشی، در کاهش بیمارگون میل به خواندن و دانستن در میان اهالی تئاتر جستجو کرد.